| Cevap/Uyarıcı hiyerarşisi |
|
|
|
|
Psikiyatrik klinik tablolara baktigimiz zaman davranisçi tedavi yöntemlerini uygulayabilecegimiz belirli alanlar ortaya çikmaktadir. Zira her psikiyatrik klinik tabloda, davranisçi tedavi stratejilerini uygulamak mümkün degildir. Bizim klinik çalismalarimizda davranisçi tedavi stratejilerini en çok uyguladigimiz alanlar; anksiyete bozukluklari, cinsel bozukluklar, yeme bozukluklari, madde bagimliligi, cinsel sapmalar ve kisilik bozukluklaridir. Davranisçi terapi bir davranisi ortadan kaldirmayi hedefler. Bu iki sekilde yapilabilir, ya aniden yüzlestirilerek veya asamali bir sekilde sindire sindire yol alarak. Sudan korkan birisini suya iterek ani yüzlestirme etkisiyle bu korkusunu ortadan kaldirabiliriz. Yükseklik korkusu olan birisini, yüksek bir yere çikartip birakabiliriz. Bunlar belirli fobi türlerinde uygulayabilecegimiz yüzlestirme tedavi teknigidir. Ancak birçok klinik tabloda tedavi basamak basamak ve asamali bir sekilde uygulanmalidir. Burada davranis hedefi belirlenir, ancak davranis hedefine gidilirken asamali olarak geçilmesi gereken ara hedefler gerçeklestirilir. Konuyu anksiyete bozukluklari çerçevesinde ele alacak oldugumuz zaman, daha açiklayici bir durumla karsilasacagi kanaatindeyiz. Anksiyete bozukluklarindan obsesif-kompulsif bozukluk, sosyal fobi, özgül fobi ve agorafobinin tedavisinde, cevap uyarici hiyerarsisi uygulanmalidir. Mesela temizlik takintisi olan bir hasta evine disaridan hiçbir maddeyi kabul edememekte, esi ve çocuklari eve geldiginde onlari antrede bekletip elbiselerini çikarttirmakta, dis çamasirlarini direkt olarak çamasir makinesine atmaktadir. Burada tedavinin amaci bu hanimin rahatlikla disaridan alisveris yapabilmesi ve disari kiyafetiyle eve giris-çikisin temin edilmesidir. Bu hanima sikintisinin derecesinin neye göre arttigi soruldugu zaman; tanimadigi insanlarin kirli dis kiyafetleri ile evine girmesi, evindeki esyalara dokunmasi, koltuklarina ve yatagina oturmasi çok büyük bir sikinti veren bir durum seklinde degerlendirilirken; kendisini dis kiyafetle evin içine girip koltuga oturmasi en az sikinti veren bir durum olarak ortaya konmaktadir. Burada karsimiza hiyerarsik bir derece siralamasi çikmaktadir ki en çok sikinti veren duygu ile en az sikinti veren duygu arasinda yüzlerce derece vardir. Bu hastamizin tedavisinde, ilk basamakta en az sikinti veren davranis hedefine yönenilerek onun basari ile geçilmesi amaçlanir. Birinci hedef tamamlandiktan sonra ikinci hedefe geçilir. Bu hedefler ard arda uygulanarak en son hedefe ulasilir. |